Jak prawidłowo ustalić krąg osób uprawnionych do otrzymania należności po zmarłym pracowniku?

Zgodnie z art. 63(1)  § 2 KP, prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dopiero w razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku po zmarłym pracowniku.

Precyzyjne i prawidłowe ustalenie kręgu osób uprawnionych do otrzymania należności po zmarłym pracowniku, pozwala na uniknięcie problemów prawnych związanych z niewypłaceniem świadczeń po zmarłym pracownikom osobom uprawnionym lub też konsekwencji prawnych związanych z wypłaceniem tych należności osobom nieuprawnionym.

Dopiero, gdy po zmarłym pracowniku, nie pozostaną osoby wskazane w art. 63 (1)  § 2 KP, pracodawca jest zwolniony z dokonywania wypłaty, a wręcz może dokonać wypłaty po przedłożeniu przez uprawnione osoby, ważnego dokumentu potwierdzającego fakt bycia spadkobiercą zmarłego pracownika.

Krąg osób uprawnionych, spełniających warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustala się w oparciu o art. 67 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z tym przepisem do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71 tej ustawy:

• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
• małżonek (wdowa i wdowiec);
• rodzice (wskazać należy, że w rozumieniu tej ustawy za rodziców uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające).

Natomiast zgodnie z art. 71 ww. ustawy rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

• ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania;
• spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca ustalone w art. 70 ust.1 i 2 ustawy oraz, co do wieku, czyli:
  • w chwili śmierci ubezpieczonego pracownika osiągnęli wiek 50 lat lub byli niezdolni do pracy, albo
  • wychowują co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole – 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej, albo
  • osiągnęli wiek 50 lat lub stali się niezdolni do pracy po śmierci pracownika, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych powyżej.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że owo ustawowe „przyczynianie się do utrzymania” oznacza z jednej strony regularność świadczeń, które jednak nie polegają na polepszeniu standardu życia rodzica, jeżeli przed otrzymaniem dodatkowych środków, rodzic był w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby socjalne. Ponadto wskazać należy, że sądy łączą wystąpienie tej przesłanki ze spełnieniem – choćby dobrowolnie – obowiązku alimentacyjnego (postanowienie SN z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I UK 223/19).

Dlatego też renta rodzinna po śmierci dziecka przysługuje rodzicom tylko wtedy, gdy sami nie mogli sobie zapewnić utrzymania i dziecko bezpośrednio przed śmiercią przyczyniało się do ich utrzymania (wyrok SN z dnia 21 listopada 2011 r., sygn. akt II UK 65/11).