Zastrzeżenie w umowie kary umownej, to bez wątpienia jedno z najczęściej spotykanych dodatkowych klauzul umownych w praktyce gospodarczej. Służyć ma nie tylko zabezpieczeniu interesów wierzyciela czy mobilizowaniu dłużnika do prawidłowego wykonania zobowiązania, ale przede wszystkim uproszczeniu dochodzenia odszkodowania, bowiem w przypadku jej zastrzeżenia, nie jest potrzebne wykazywanie szkody.
Należy jednak pamiętać, że postanowienie umowne zastrzegające kary umowne, dla swej ważności musi spełniać wymogi wskazane w kodeksie cywilnym, tj.:
- określać zobowiązanie, którego niewykonanie lub nienależyte wykonanie skutkuje obowiązkiem zapłaty kary umownej;
- określać świadczenie stanowiące karę umowną.
Więcej o wymogach konstrukcyjnych postanowień umownych dotyczących naliczania kary umownej możesz przeczytać w artykule Kara umowna i jej obliczenie.
Określenie świadczenia następuje co do zasady według woli stron, albo przez wskazanie konkretnej kwoty, albo procentu od określonej wartości (na przykład wynagrodzenia za wykonywanych przedmiotu umowy).
Szczególną ostrożność należy jednak zachować przy konstruowaniu kar umownych w kontrakcie przewidującym kosztorysowe (obmiarowe) wynagrodzenie. W takim przypadku zastrzeżenie kary umownej określonej jako procent od wynagrodzenia sprawia, że w dacie zawarcia umowy nie jest możliwe jej dokładne wyliczenie, co wiąże się z nieważnością takich postanowień.
Nie oznacza to, że w kontraktach kosztorysowych można konstruować kary umowne wyłącznie w oparciu o wskazanie konkretnej kwoty. Możliwe jest wprowadzenie do umowy w takim przypadku innego miernika niż wynagrodzenie, albo uzależnić wysokość kar umownych od wynagrodzenia szacunkowego, określonego na podstawie przedmiaru robót. Warto rozważyć również uzależnienie wysokości kary umownej od wartości niewykonanej części zobowiązania.
Niezależnie od wybranego sposobu sformułowania kar umownych należy zweryfikować czy taki sposób sformułowania jest dopuszczalny i umożliwia wyliczenie kary umownej już w momencie zawarcia umowy.
Odpowiednie sformułowanie postanowień odnoszących się do kar umownych na etapie zawierania umowy może okazać się kluczowe dla możliwości ich dochodzenia na drodze postępowania sądowego.