Z dniem 1 marca 2026 r. wejdą w życie znowelizowane przepisy kodeksu postępowania cywilnego (KPC), które zmienią dotychczasową praktykę prowadzenia sporów gospodarczych pomiędzy przedsiębiorcami.
Obowiązek kierowania stron przez sąd do mediacji
W myśl nowowprowadzonego art. 458 (3) § 1 KPC, w sprawach wynikających z umów o roboty budowlane i innych umów ściśle związanych z procesem budowlanym służących wykonaniu robót budowlanych, sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę, będzie miał obowiązek skierować strony do mediacji.
Reguła ta nie będzie znajdowała zastosowania w postępowaniach upominawczych, elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz w postępowaniu nakazowym, chyba że zostanie wniesiony skuteczny sprzeciw lub zarzuty. W tych ostatnich przypadkach, obowiązek skierowania stron do mediacji nadal pozostawał będzie aktualny.
Potrzebę wprowadzenia tej regulacji ustawodawca uzasadniał skalą i złożonością sporów budowlanych, obszernością materiału dowodowego gromadzonego w takich sprawach oraz ich czasochłonnością i wysokimi kosztami postępowania sądowego. Mediacja z kolei przyczyniać ma się do szybszego rozwiązywania sporów przy znacznie niższych nakładach finansowych.
Co istotne, pomimo, że sąd obligatoryjnie będzie kierował strony do mediacji, to jednak sama mediacja nadal pozostanie dobrowolna.
Jeśli przedsiębiorca nie będzie zainteresowany udziałem w mediacjach, w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji, będzie uprawniony do zgłoszenia sprzeciwu w tym przedmiocie. Uchybienie powyższemu terminowi będzie uważane za wyrażenie zgody na udział w mediacji.
Warto pamiętać, że sprzeciw będzie można zgłosić tylko w przypadkach, w których strona wcześniej nie wyraziła zgody na prowadzenie mediacji, w tym w formie wniosku o skierowanie stron do mediacji. Dodatkowo, sprzeciw powinien być racjonalnie uzasadniony, ponieważ brak takiego uzasadnienia może prowadzić do nałożenia na stronę obowiązku zwrotu kosztów w całości lub części, niezależnie od wyniku sprawy.
Oznacza to, że ustawodawca dąży do wzmocnienia roli mediacji, ale nie pozbawia stron prawa do odmowy udziału w tym postępowaniu.
Ustawodawca nagradza mediację – nowe zasady zwrotu opłat sądowych
Zmiana przepisów przewiduje także istotny bodziec finansowy dla stron rozważających mediację. Od dnia 1 marca 2026 r. obowiązywać będzie również art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. ab ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w myśl którego, w przypadku zawarcia ugody przed mediatorem na etapie postępowania apelacyjnego, sąd z urzędu zwróci stronie aż trzy czwarte uiszczonej opłaty od apelacji.
Dla porównania – dotychczasowe przepisy przewidywały jedynie zwrot połowy opłaty, i to wyłącznie w sytuacji zawarcia ugody przed sądem. Wprowadzone rozwiązanie oznacza więc wyraźnie większą korzyść finansową dla stron, które zdecydują się zakończyć spór polubownie w toku postępowania przed drugą instancją.
Zawieranie ugód w formie zdalnej
Nowelizacja KPC przewiduje również ważne udogodnienia w zakresie cyfryzacji procedury polubownego rozwiązywania sporów, w tym zawierania ugód sądowych oraz mediacyjnych.
Po pierwsze, nowelizacja uregulowała kwestię możliwości zawierania ugód podczas posiedzeń zdalnych, co dotychczas budziło liczne wątpliwości i w licznych przypadkach uniemożliwiało zawarcie ugody sądowej bez osobistego stawiennictwa na rozprawie bądź posiedzeniu.
Po wtóre, protokół mediacji oraz ugoda mediacyjna będą mogły być opatrywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym. W praktyce oznacza to, że podpisanie ugody będzie mogło odbyć się w pełni zdalnie, co szczególnie ułatwi postępowania prowadzone na odległość, a dodatkowo strony i mediator nie będą musieli wymieniać dokumentacji w formie papierowej.
Zmiany w tym zakresie wejdą w życie już z dniem 10 września 2025 r.